در باب فرهنگسرای دانشجو، بوستان شفق و ایضا یوسف آباد
كسي ننوشته ميرزا يوسف خان مستوفي الممالك اين همه ثروت را از كجا آورده بود؛ اما همه گفته اند وقتي پنجمين صدراعظم ناصر الدين شاه شد ، آنقدر داشت كه ديگر چندان طمعي به عايدات صدر اعظمي نداشته باشد. يكي از بزرگترين سرمايه هاي او همين يوسف آباد بود.
رضا خان پهلوي كينه عجيبي به شازده هاي قجري داشت و يكي از لذت هايش تار و مار كردن خدم و حشمي بود كه قجرها از مردم به تاراج برده بودند. يوسف آباد شد ماليات اموال فرزندان ميرزا يوسف و حق الزمان وامهايي كه آنها از پس دادنشان عاجز بودند.
اواخر پهلوي اول يوسف آباد ديگر شده بود محله كارمند نشين شهر تهران با قواره زمين هاي 1000 متري كه به صورت اقساط به كارمندان دولت واگذار شده بود و ديگر از باغهاي بزرگ و خانواده مستوفي الممالك خبري نبود بيمارستان فعلي ارتش در انتهاي خيابان بهشتي هم خانه آنهاست كه خودشان محترمانه وقف بيمارستان كردند تا كسي به زور از چنگشان در نياورد.
در راستاي همان طرح كشيدن نمودار خانواده مستوفي يكي از باغهاي زيباي منطه هم شد بيمارستان مسلولين . مدتي بعد كه نه نشاني از تاك و نه از تاك نشان باقي نماند و مردم محله نوين يوسف آباد نيز بودن يك بيمارستان ييماري به شدت مسري سل را براي خود و خانواده شان مناسب نمي دانستند با پا درمياني بزرگان ساكن در محل دولتمردان وقت را راضي كردند تا در محل بيمارستان بوستاني بنا شود اسم شفق را هم شوراي محله به پاس زحمات دكتر رضا زاده شفق براي بوستان پيشنهاد داد و خوب مي بينيد كه تصويب هم شد.
آن روزها در مسير پر شتاب نوگرايي ؛ طراحي و ساخت مراكز فرهنگي– تفريحي كنترات در اختيار خانواده ديبا و تحت نظارت بنياد پهلوي با مديريت فرح بود. وظيفه طراحي و مديريت پروژه بوستان شفق هم واگذار شد به مهندس كامران ديبا و چون قرار شده بود. حالي به اهالي محل داده شود سفارش طراحي و همين مركز كانون پرورش فكري كشور را نيز براي همين بوستان شفق گرفت.
از حواشي هميشه موجود ساخت و ساز كه بگذريم بوستان و مركز فرهنگي زيبايي از كار درآمد و سال 1347 افتتاح شد ، كتابخانه و كانون هم همزمان فعاليت خود را آغاز كردند.
انقلاب كه پيروز شد، چون هيچ كس دل خوشي از خانواده پهلوي و كارهاي فرهنگي آنها نداشت ساختمان اصلي بوستان شفق به مركز اجرائيات شهرداري تهران تغيير كاربري داد، و تا سالهاي اول دهه هفتاد و هم هيچكس دلش نمي خواست خاطره كارهاي فرهنگي گذشته را زنده كند.
سال 71 كه مدتي از شهرداري كرباسچي گذشته بود تازه به بدنه جامعه تزريق شده ورقابت براي سازندگي شتاب گرفته بود طرح بازسازي و توسعه مركز فرهنگي شفق با نام فرهنگسراي شفق در دستور كار قرار گرفت . تالار نمايش و سراي كتاب همان سال ساخته شدند.
روز ميلاد حضرت معصومه 19 مهر ماه سال 73 با حضور شهردار وقت تهران ساختمان آذين بندي شده فرهنگسراي شفق افتتاح شد. شش سال بعد وقتي بناي مسئولين سازمان برهويت بخشي به فرهنگسراه استوار گشت ، به دليل نزديكي به مراكز دانشگاهي و خوابگاههاي دانشجويي به اينجا مركز ،‌ شد در فرهنگسراي دانشجو.

یک روایت دیگر

تاريخچه و نحوه شكل گيری منطقه 6 شهرداری
شكل گيری و گسترش منطقه 6 شهر تهران با روی کار آمدن پهلوی اول آغاز می گردد . در اين دوره لبه های جنوبی منطقه 6 با احداث مراكزی مثل : دانشگاه تهران ، بيمارستان هزار تختخوابی (بيمارستان امام) ، دانشگاه پلی تكنيك ( مدرسه فنی )، پارك فرح (پارك لاله) و چندين مركز ديگر شكل گرفته و به تدريج به سمت شمال رشد می كند. براساس عكس هوائی سال 1319 ، آب كرج (بلوار كشاورز) و خيابان كريمخان فعلی منتهی اليه شمال شهر تهران و حد شمالی محدوده (منطقه 6 فعلي) بوده است. همچنين بيمارستان امام از ديگر مراكز شاخص منطقه با فاصله كوتاهی از شهر در سمت شمال غربی شهر قرار داشته است. در اين دوره لبه جنوب غربی منطقه هنوز شكل نگرفته بود.
در دوره پهلوی دوم با امتداد يافتن خيابان های پهلوی (ولی عصر)، حافظ ، شميران(شريعتي) به سمت شمال و تشكيل خيابانهای فرعی ديگری مثل يوسف آباد سبب شكل گيری محله های يوسف آباد و اميرآباد گرديد.
در دوره اول ده ساله 1335 ، محله های يوسف آباد و اميرآباد كاملا ساخته شده و جزء حاشيه شمالی شهر تهران نيز محسوب می گرديد. در اين دوره در بخش وسيعی از اراضی عباس آباد هنوز هيچ گونه ساخت و ساز انجام نشده است. بنابر اين محدوده ساخت و ساز تا سال 1335 در شرق خيابان پهلوی (ولی عصر) به جنوب خيابان عباس آباد (شهيد بهشتي) و در غرب خيابان پهلوی به شمال يوسف آباد و شمال خيابان اميرآباد محدود می شود . در اين دوره مابين محله های يوسف آباد و اميرآباد نيز به علت وضع توپوگرافی زمين ، ساخت و سازی انجام نگرفته است. مراكز اداری زيادی در خيابان تخت جمشيد (طالقاني) بوجود می آمد و قطب تجاری شهر هنوز بازار بزرگ می باشد. از سال 1335 تا سال 1345 آن بخش از محدوده منطقه 6 كه بخشی از محدوده مركزی شهر بوده متراكم ترگرديد و زمينهای خالی مابين محله يوسف آباد و اميرآباد ساخته شد و خيابانهای فرعی متعددی شكل گرفت كه از آن جمله می توان به خيابانهای فاطمی كنونی ، خيابان وزرا (شهيد خالد اسلامبولي) ، خيابان تخت طاووس ، خيابان قزل قلعه و غيره اشاره نمود. تعداد ادارات دولتی و مراكز تجاری روزبروز بيشتر گرديد. امتداد شمال جاده پهلوی نيز مورد استفاده تفريحی قرار گرفت . مخصوصاً در روزهای تعطيل عده زيادی از افراد طبقات پائين برای تفریح در زير درختهای كهنسال جاده پهلوی نشسته و با پهن كردن بساط ناهار روز تعطيل را مي‎گذرانند. در اين دوره ساختمان مركزی شركت ملی نفت در سال 1341 در خيابان تخت جمشيد احداث گرديد. اهميت صنعت نفت در كشور به علت عظمت و كيفيت ساختمان ، بنای مذكور در بين ابنيه شهر مقام برجسته ای داشت. اين ساختمان در امتداد خيابان تخت جمشيد (طالقاني) كه محل فعاليت‎های بازرگانی است تغييری بوجود آورد. در دوره 1345 تا 1355 تحولات شگرفی در توسعه شهر تهران و بالطبع منطقه 6 مطالعه ایجاد شده است. انجام مطالعات طرح جامع توسعه 25 ساله تهران و به تصويب رسيدن آن در سال 1347 و افزايش قيمت نفت در سال 1352 و ... از عوامل تاثيرگذار در گسترش لجام گسيخته شهر در اين دوره محسوب می شوند. در اين دوره يكی از ساختمانهای عمده نواحی جديد شهر ، ساختمان وزارت كشاورزی است كه در لبه شمالی بلوار اليزابت دوم (بلوار كشاورز) احداث گرديد. بيمارستان شماره 1 ارتش ، مدرسه عالی بازرگانی ، انجمن ايران و آمريكا‌، هتل ميامی ، تلويزيون ملی ايران ، قصر يخ ، آسايشگاه معتادين ، هنرستان بنياد پهلوی ، دبستان و دبيرستان سن لوئی ، پارك ساعی ، پارك فرح ، دانشگاه تهران ، بيمارستان هزار تختخوابی (امام) ، موزه فرش ، ميدان وليعهد (ولی عصر) و شركت ملی نفت ايران از مراكز و ساختمانهای مهم اين دوره در محدوده منطقه بوده است.
شبكه اتصالی كليه نواحی شمالی تهران كه بشدت در حال توسعه بود با قسمت مركزی شهر از دو خيابان شميران قديم و پهلوی مرتبط گرديد. خيابان پهلوی (ولی عصر) در اين دوره دارای عرض متغيری است كه رويهم رفته از پنج خط عبور تشكيل شده است. ساختمانهای موجود در محدوده منطقه در اين دوره اكثرا يك تا سه طبقه بوده اند و فقط در امتداد خيابانهای اصلی نظير خيابانهای كوروش كبير (شريعتي) ، پهلوی (ولی عصر) ، عباس آباد (بهشتي) و خيابان فرح (سهروردي) آپارتمانهای بلندتری بمنظور استفاده های تجاری بنا گرديده‎اند. ساختمانهای مسكونی بطور كلی شمالی – جنوبی بوده و عموما دارای حياطی می باشند كه در ضلع جنوبی ساختمان واقع است . در اين منطقه بندرت ساختمانهای بدون حياط مشاهده می شود. بلوارها و خيابانهای جديد مثل بلوار اليزابت دوم (بلوار كشاورز) در فصل تابستان محل تفرجگاه عمومی گرديد و عدة كثيری از طبقات پايين و متوسط شهر به آنجا مي‎رفتند. در امتداد اين بلوار عصرها و شبهای تابستان جمعيت كثيری گرد می آمدند و در نتيجه انواع وسائل تفريحی و لوازم خوردنی و آشاميدنی بصورت دوره گردی ارائه می شد.
تغيير الگوهای رفتاری سبب شكل گيری كاربريهای جديد در شهر و به تبع آن در منطقه 6 گرديد. به عنوان مثال احداث تعدادی كافه و رستوران در امتداد جاده های اصلی شهر نتيجه همين تغيير الگوی رفتاری است. يكی ديگر از خصوصيات منطقه در اين دوره وجود سفارتخانه های متعدد بوده است.
در زمان تهيه طرح جامع سابق تهران ( مصوب سال 1347 ) ، شهر تهران دارای يك مركز عمده تجاری – اداری در محدوده خيابانهای انقلاب ، مصطفی خمينی و ولی عصر بود. شبكه ارتباطی شهر بصورت شعاعی از اين مركز ، دسترسی به منطقه مسكونی اطراف را تامين می كرد و شبكه داخل محدوده مركزی شهر به صورت شطرنجی دسترسی به داخل اين محدوده را فراهم می آورد. در طول اين دوره 3 محلة اصلی منطقة 6 يعنی عباس آباد ، يوسف آباد و اميرآباد شكل گرفت . اين محله ها به عنوان محله های شاخص منطقه 6 به لحاظ زمان شكل گيری ، توسعه و گسترش و به لحاظ ساخت و كالبد قابل اهميت می باشد كه در اين قسمت از گزارش به صورت اجمالی برخی از ويژگی های آنها مورد بررسی قرار می گيرد.

و اما محله يوسف آباد

محله يوسف آباد يكی از قديمی ترين محلات منطقه 6 می باشد كه با شكل گيری خيابان يوسف آباد از جنوب به شمال گسترش يافت . محله يوسف آباد از مستحدثات مرحوم ميرزا يوسف آشتيانی صدر اعظم است كه در آن زمان به صورت آباديی در شمال غربی محدوه شهر تهران بر روی يكی از تپه های شمالی شهر شكل گرفت. اراضی يوسف آباد از شمال به ونك ،‌از شرق به عباس آباد و از غرب به اميرآباد محدود می گرديد. يوسف آباد واجد باغها و قناتهايی بود كه علاوه بر آن در اين اراضی زراعت نيز صورت مي‎گرفت . برخی از باغهای معروف يوسف آباد شامل : باغ كلاه فرنگی ، باغ بالا ، باغ اندرون ، باغ بوستان و ... بوده است. قناتهای يوسف آباد شامل : قنات بزرگ ، قنات تنگی ، قنات قلمان بوده است كه با استفاده از اين قناتها ، باغها و اراضی زراعی مشروب می گرديد. به دنبال تغييرات و تحولاتی كه در نظام اقتصادی ايران و به دنبال آن تحولاتی كه در ساختار كالبدی شهر تهران به وجود آمد اراضی باغ و زراعی محله يوسف آباد به سرعت توسط توسعه كالبدی شهر بلعيده گرديد و پس از مدت زمان اندكی اثری از آنها باقی نماند.

تاريخچه يوسف آباد(سيد جمال الدين اسدآبادي)

منطقه يوسف آباد را ميرزا يوسف آشتياني مستوفي‌الممالك در شمال غربي دارالخلافه ناصري احداث كرد و به نام خود، يوسف آباد ناميد.
دوست‌علي خان معيرالممالك در اين باره مي‌نويسد: «درختان ميوه باغ يوسف آباد را مستوفي‌الممالك به دست خود كاشته بود. ميوه‌هاي آن‌جا در نوع خود بي‌نظير بود و بهترين نوع انجير در باغ پرورانده مي‌شد. آسياب يوسف آباد روي تپه‌اي كنار خيابان ونك واقع بود و رو به شهر شميران چشم‌انداز خوشي داشت. »
مستوفي‌الممالك به پرورش و ازدياد گوسفند و مرغ و بوقلمون نيز توجه داشت‌. مستوفي‌الممالك براي يوسف آباد جاده‌اي احداث كرد كه از زيباترين گردشگاه‌هاي تهران به شمار مي آمد. اعتماد السلطنه در خاطرات خود در حضور ناصرالدين شاه به تاريخ 18 رجب سال 1303ه. ق‌؛ يعني 15 روز بعد از مرگ صدراعظم در يوسف آباد اشاره مي‌كند. برخلاف نظر اعتمادالسلطنه‌، شاه يوسف آباد را ضبط نكرد و همچنان در تملك ورثه مرحوم ميرزا يوسف آشتياني باقي‌ماند. بعدها ميرزا حسن خان مستوفي يوسف آباد را فروخت‌. پس از فوت صدراعظم‌، يوسف آباد به پسرش‌، ميرزا حسن‌خان مستوفي‌، تعلق گرفت‌. ميرزا حسن‌خان كه خيال مسافرت به فرنگ داشت‌، ملك را به سپهسالار اميرخان سردار، معروف به آقاوجيه‌، فروخت‌. در زمان سپهسالار، مقداري از اراضي باغ را به زمين‌هاي زراعي تبديل كردند. سپس يوسف آباد را حاجي‌حسين امين الضرب از اميرخان سردار خريد. چون امين‌الضرب براي واردكردن موتور برق و نصب آن در تهران از دولت وقت وام گرفته بود و قادر به پرداخت آن نبود، دولت هم يوسف آباد و عباس آباد و اميرآباد را به جاي طلب خود از او گرفت‌.
اراضي يوسف آباد از شرق به عباس آباد، از شمال به ونك‌، از غرب به اميرآباد و از جنوب به بهجت آباد مي‌رسد. به طوري كه نوشته‌هاي موجود حكايت مي‌كند، شاه‌زاده وجيه‌الله ميرزا سپهسالار سه دانگ از اراضي يوسف آباد را ههچنان در تملك داشته و يك سال قبل از مرگ خود در سال 1323 ه. ق‌، بيمارستاني در آن جا بنا نهاد. اين بيمارستان كه در خيابان ولي‌عصر، در تقاطع عباس آباد قرار دارد، هم اكنون نيز در اختيار بهداري ارتش است‌.
چند سال بعد، اراضي يوسف آباد تفكيك و بين كارمندان دولت تقسيم شد و محله‌اي بزرگ به وجود آمد و از باغ‌هاي سرسبز گذشته آن اثري باقي نماند. تنها فضاي سبز كوچك آن پارك شفق است ،كه درسال 1348 احداث شد و 2500 مترمربع مساحت دارد.
هم‌اكنون يوسف آباد يكي از محله‌هاي گران قيمت تهران به حساب مي آيد و فرهنگ‌سراي شفق‌، پارك شفق‌، تئاتر گلريز و ... از مشخصه‌هاي آن است‌.